Aggregatoren en Ancillary Services: Geld Verdienen met je Thuisbatterij

U heeft zonnepanelen, een thuisbatterij en misschien een elektrische auto. Die batterij slaat overdag zonnestroom op en levert die 's avonds aan uw woning. Maar wat als uw batterij ook geld kan verdienen terwijl u er zelf niets van merkt? Welkom in de wereld van aggregatoren en ancillary services.

Wat zijn ancillary services?

Het elektriciteitsnet moet op elk moment in balans zijn: de hoeveelheid stroom die wordt opgewekt, moet exact gelijk zijn aan de hoeveelheid die wordt verbruikt. Bij een onevenwicht verandert de netfrequentie, die in Europa op 50 Hz moet liggen. Zelfs kleine afwijkingen kunnen grote problemen veroorzaken.

Om die balans te handhaven, koopt de transmissienetbeheerder (in België is dat Elia) zogenaamde ancillary services (ondersteunende diensten) in. Dit zijn reserves van productie- of verbruikscapaciteit die op korte termijn kunnen worden ingezet om het net te stabiliseren.

De drie hoofdproducten

Elia koopt drie soorten frequentieregeling in, elk met een andere reactietijd en toepassing:

1. FCR (Frequency Containment Reserve)

FCR is de snelste reactie op een frequentieafwijking. Binnen 30 seconden moet het volledige gereserveerde vermogen beschikbaar zijn. FCR reageert automatisch op de gemeten netfrequentie: bij een daling van de frequentie (te weinig productie) wordt vermogen geïnjecteerd; bij een stijging (te veel productie) wordt vermogen afgenomen.

• Reactietijd: 30 seconden
• Activatie: automatisch, op basis van frequentiemeting
• Minimale bieding: 1 MW (via aggregatie van kleinere eenheden)
• Vergoeding: capaciteitsvergoeding (euro per MW per uur beschikbaarheid)

FCR is bijzonder geschikt voor batterijen omdat het om korte, frequente activaties gaat met beperkte energiehoeveelheden. Een thuisbatterij van 5 kWh kan meerdere keren per uur kleine hoeveelheden energie leveren of opnemen zonder dat u daar iets van merkt.

2. aFRR (Automatic Frequency Restoration Reserve)

aFRR herstelt de frequentie naar 50 Hz nadat FCR de eerste opvang heeft gedaan. De activatietijd bedraagt 5 tot 15 minuten. aFRR wordt automatisch aangestuurd door Elia op basis van het Belgische regelgebied.

• Reactietijd: 5-15 minuten
• Activatie: automatisch, aangestuurd door Elia
• Minimale bieding: 1 MW
• Vergoeding: capaciteitsvergoeding + energievergoeding bij activatie

3. mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve)

mFRR is de langzaamste reserve en wordt manueel geactiveerd door Elia wanneer FCR en aFRR niet volstaan. De activatietijd bedraagt 15 minuten. mFRR wordt typisch gebruikt bij grote, onverwachte uitvallen van productie-eenheden.

• Reactietijd: 15 minuten
• Activatie: manueel door Elia
• Minimale bieding: 1 MW
• Vergoeding: capaciteitsvergoeding + energievergoeding bij activatie

Wat zijn aggregatoren?

De minimale bieding voor alle ancillary services bij Elia is 1 MW (1.000 kW). Een enkele thuisbatterij levert typisch 3 tot 10 kW. Het is dus onmogelijk om als individuele huiseigenaar rechtstreeks aan Elia aan te bieden.

Hier komen aggregatoren in beeld. Een aggregator is een bedrijf dat honderden of duizenden kleine flexibele bronnen (thuisbatterijen, EV-laders, warmtepompen, industriële verbruikers) bundelt tot een virtuele centrale. Die virtuele centrale biedt het gebundelde vermogen aan op de balanceringsmarkt van Elia.

Hoe werkt het in de praktijk?

1. U sluit een contract met een aggregator. U geeft toestemming om uw batterij (of EV) binnen afgesproken parameters aan te sturen.
2. De aggregator installeert communicatiehardware (of gebruikt de bestaande internetverbinding van uw batterij/omvormer) om uw apparaat op afstand te kunnen aansturen.
3. De aggregator biedt het gebundelde vermogen van al zijn deelnemers aan op de balanceringsmarkt van Elia.
4. Bij activatie stuurt de aggregator een signaal naar uw batterij om een kleine hoeveelheid vermogen te leveren of af te nemen.
5. U ontvangt een vergoeding voor de beschikbaarheid van uw batterij en eventueel voor daadwerkelijk geleverde energie.

Belgische aanbieders

In België zijn verschillende aggregatoren actief die thuisbatterijen en/of EV's bundelen. Hieronder de belangrijkste spelers:

Sonnen (sonnenCommunity)

Sonnen, de Duitse fabrikant van thuisbatterijen, biedt via hun sonnenCommunity een geïntegreerde oplossing. Als u een sonnenBatterie bezit, kunt u deelnemen aan de sonnenCommunity. Sonnen bundelt de batterijen van alle deelnemers en biedt het gezamenlijke vermogen aan op de balanceringsmarkt. De vergoeding wordt verrekend via een verlaging van uw maandelijkse energierekening of een jaarlijkse uitbetaling.

Next Kraftwerke

Next Kraftwerke, onderdeel van Shell sinds 2021, is een van de grootste aggregatoren in Europa met een portfolio van meer dan 16.000 gedecentraliseerde eenheden. In België aggregeert Next Kraftwerke voornamelijk industriële flexibiliteit en hernieuwbare productie, maar het bedrijf breidt zijn activiteiten uit naar residentiële batterijen en EV-laders.

REstore (Centrica Business Solutions)

REstore, opgericht in Antwerpen en sinds 2017 onderdeel van het Britse energiebedrijf Centrica, is een pionier in demand response in België. Het bedrijf heeft jarenlange ervaring met het aggregeren van industrieel flexibel vermogen en breidt dit nu uit naar kleinere bronnen, waaronder thuisbatterijen. REstore heeft een sterke band met Elia en een bewezen track record op de Belgische balanceringsmarkt.

Andere spelers

• Eneco: biedt via hun CrowdNett-platform de mogelijkheid om thuisbatterijen te laten deelnemen aan balancering.
• Jedlix: richt zich specifiek op het slim laden en ontladen van elektrische auto's als flexibiliteitsbron.
• Tibo Energy: Belgische start-up gericht op het aggregeren van residentiële flexibiliteit.

Hoeveel kunt u verdienen?

De vergoeding die u ontvangt, hangt af van meerdere factoren: het type ancillary service, de marktomstandigheden, de capaciteit van uw batterij en het contract met de aggregator. Hieronder een indicatie op basis van marktgegevens en ervaringen van deelnemers.

FCR-vergoedingen

FCR wordt vergoed op basis van beschikbaarheid (capaciteitsvergoeding). De prijs wordt bepaald via een wekelijkse veiling. In 2025 schommelde de gemiddelde FCR-prijs in België tussen 7 en 15 euro per MW per uur. Voor een thuisbatterij van 5 kW die het volledige jaar beschikbaar is:

5 kW x 10 euro/MW/uur x 8.760 uren = 438 euro per jaar (bruto)

In de praktijk is uw batterij niet 100% van de tijd beschikbaar voor FCR (een deel wordt gebruikt voor eigenverbruik). Rekening houdend met een beschikbaarheid van 60 tot 70 procent, komt een realistische schatting op 250 tot 350 euro per jaar voor een batterij van 5 kWh, en 400 tot 600 euro per jaar voor een batterij van 10 kWh.

aFRR- en mFRR-vergoedingen

aFRR en mFRR worden vergoed met zowel een capaciteits- als een energiecomponent. De capaciteitsvergoeding is vergelijkbaar met FCR, maar de energievergoeding kan op momenten van schaarste zeer hoog oplopen (tot meerdere euro's per kWh). Dit maakt aFRR en mFRR potentieel lucratief, maar ook minder voorspelbaar.

Vereisten voor deelname

Niet elke thuisbatterij is geschikt voor deelname aan ancillary services via een aggregator. De belangrijkste vereisten zijn:

Technische vereisten

• Compatibele batterij: uw batterij moet aansturbaar zijn via een API of communicatieprotocol. De meeste moderne thuisbatterijen (Sonnen, BYD, Huawei, Tesla Powerwall) ondersteunen dit.
• Stabiele internetverbinding: de aggregator moet uw batterij in real-time kunnen aansturen. Een stabiele breedband- of glasvezelverbinding is vereist.
• Voldoende capaciteit: een batterij van minimaal 5 kWh is doorgaans vereist. Grotere batterijen leveren meer op.
• Geschikte omvormer: de omvormer moet snel genoeg kunnen reageren op stuursignalen (binnen seconden voor FCR).

Contractuele vereisten

• Beschikbaarheidsgarantie: u verbindt zich ertoe dat uw batterij een minimum percentage van de tijd beschikbaar is voor de aggregator.
• Parameters vaststellen: u bepaalt samen met de aggregator de grenzen: minimale en maximale laadtoestand, maximaal vermogen, en uren van beschikbaarheid.
• Contractduur: contracten lopen doorgaans voor één tot drie jaar, met opzegmogelijkheden.

De toekomst: V2G en aggregatie

De combinatie van Vehicle-to-Grid (V2G) en aggregatie opent een bijzonder interessant perspectief. Een elektrische auto met een batterij van 60 tot 100 kWh biedt een veelvoud van de capaciteit van een thuisbatterij. Als duizenden EV's via V2G-laders worden gebundeld door een aggregator, ontstaat een virtuele centrale met een vermogen van tientallen megawatt.

Uitdagingen

• Beschikbaarheid: een auto die rijdt, kan niet leveren aan het net. De beschikbaarheid van EV's als flexibiliteitsbron is minder voorspelbaar dan die van thuisbatterijen.
• Batterijdegradatie: extra laad-ontlaadcycli door V2G versnellen de batterijslijtage. Autofabrikanten en aggregatoren moeten hier oplossingen voor bieden (garantie-extensie, slimme aansturing).
• Standaardisatie: V2G vereist ISO 15118-20 en bidirectionele laders. De markt is nog in ontwikkeling.

Pilootprojecten in België

In België lopen verschillende pilootprojecten rond V2G-aggregatie:

• Elia's Consumer-Centric Market Design: Elia werkt aan een marktontwerp waarbij residentiële flexibiliteit (batterijen, EV's, warmtepompen) volwaardig kan deelnemen aan de balanceringsmarkt.
• FlexHub: een platform van Fluvius en Elia voor de uitwisseling van flexibiliteitsdata tussen distributienet en transmissienet.
• IO.Energy: een Vlaams onderzoeksproject dat de technologische en regulatorische basis legt voor peer-to-peer energiehandel en residentiële flexibiliteit.

Is het de moeite waard?

Het korte antwoord: ja, als u al een thuisbatterij heeft. De extra inkomsten uit aggregatie verbeteren de terugverdientijd van uw batterij aanzienlijk. Een thuisbatterij van 10 kWh die u 400 euro per jaar bespaart op eigenverbruik en daarbovenop 300 tot 500 euro per jaar oplevert via aggregatie, heeft een terugverdientijd die 30 tot 40 procent korter is.

Als u nog geen thuisbatterij heeft, zijn de opbrengsten uit aggregatie alleen doorgaans niet voldoende om de investering te rechtvaardigen. Maar in combinatie met eigenverbruikoptimalisatie, piekafvlakking (capaciteitstarief) en eventuele toekomstige V2G-inkomsten, wordt het totaalplaatje steeds aantrekkelijker.

Aan de slag

Wilt u uw thuisbatterij laten deelnemen aan ancillary services? Dit zijn de stappen:

1. Controleer de compatibiliteit van uw batterij en omvormer met de platforms van beschikbare aggregatoren.
2. Vraag offertes aan bij meerdere aggregatoren en vergelijk de voorwaarden, commissies en garanties.
3. Laat uw installatie checken door een gekwalificeerde elektricien. De bedrading, beveiligingen en internetverbinding moeten in orde zijn.
4. Sluit een contract en stel samen met de aggregator de parameters in die bij uw situatie passen.